Cooling System

ប្រព័ន្ធស្អំកម្ដៅម៉ាស៊ីនឡាន

---

 

រ៉ាដ្យាទ័រ (radiator)

រ៉ាដ្យាទ័រគឺជាឧបករណ៍ផ្ទេរថាមពលកម្តៅ (heat exchangers) ។ រ៉ាដ្យាទ័រត្រូវបានប្រើសំរាប់ផ្ទេរកម្ដៅម៉ាស៊ីនឡានទៅខាងក្រៅ និងយកម្ដៅទៅប្រើប្រាស់ខាងក្នុងឡាន ។ ខ្យល់ជាច្រើនអាចហោះឆ្លងកាត់រ៉ាដ្យាទ័រ ព្រោះវាត្រូវបានបំពាក់នៅផ្នែកខាងមុខរថយន្ត ។ រ៉ាដ្យាទ័របញ្ជូនកម្តៅជាច្រើនពីទឹកស្អំម៉ាស៊ីនឡាន (coolant radiator) ទៅឲ្យខ្យល់ខាងក្រៅ (outside air flow) ។ រ៉ាដ្យាទ័រមានផ្នែកសំខាន់ 2 ៖

• ស្នូលរ៉ាដ្យាទ័រ (radiator core)
• ធុងទឹក (water tanks)

ស្នូលរ៉ាដ្យាទ័រមានទុយោតូចៗ (small pipes) ដែលអាចឲ្យទឹកស្អំហូរឆ្លងកាត់ ។ មានព្រុយលោហៈធាតុ (radiator fins) នៅពទ្ធ័ជុំវិញទុយោតូចៗទាំងអស់នោះ ដែលពួកវាអាចបង្កើនផ្ទៃត្រជាក់ឲ្យរ៉ាដ្យាទ័រ ។ ស្នូលរ៉ាដ្យាទ័រជាធម្មតាផលិតឡើងពីអាលុយមីញូម (aluminum) ។ ធុងទឹក (water tanks) ហុំព័ទ្ធទុយោពីផ្នែកខាងក្រោម ទៅផ្នែកខាងលើ ។ ធុងទឹករ៉ាដ្យាទ័រជាធម្មតាផលិតឡើងពីប្លាស្ទិក (plastic) ។

រ៉ាដ្យាទ័រមាន 2 ប្រភេទខុសគ្នា ៖

• រ៉ាដ្យាទ័រទុយោបញ្ឈរ (downflow radiators) : ដែលទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រអាចហូរពីផ្នែកខាងលើ ទៅខាងក្រោម ។
• រ៉ាដ្យាទ័រទុយោផ្ដេក (crossflow radiators) : ដែលទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រអាចហូរតាមផ្នែកផ្ដេក ។

radiator types

រ៉ាដ្យាទ័រដែលមានទុយោផ្ដេក (crossflow radiator) មានកម្ពស់សរុបទាប ដែលវាមានភាពងាយស្រួលបំពាក់ផ្នែកខាងមុខឡាន ។

ទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រ (coolant radiator)

ទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រផ្សំដោយទឹក (water) និងសារធាតុរាវជំនួយ (additive) ។ សារធាតុរាវជំនួយនៅក្នុងទឹកស្អំ អាចការពារទឹកស្អំមិនឲ្យកក ។ ប្រសិនបើទឹកស្អំមិនបានបន្ថែមសារធាតុគីមីជំនួយនោះទេ វានឹងកកនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង ។ ដែលវាបណ្ដាលឲ្យប៉ះពាល់ដល់ ៖

• ប្លុកស៊ីឡាំងរបស់ម៉ាស៊ីន (engine block)
• ក្បាលស៊ីឡាំង (cylinder head)
• រ៉ាដ្យាទ័រ (radiator)
• ទុយោទឹកស្អំម៉ាស៊ីន (coolant hoses)

anti freeze or engine coolant

ក្នុងការការពារ ការខូចខាតម៉ាស៊ីន អ្នកបរឡានត្រូវតែត្រួតពិនិត្យមើលទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រ មុនពេលរដូវរងារមកដល់ ។ ករណីនេះគឺសំរាប់បម្រើបម្រាស់រថយន្តនៅប្រទេសដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង ។

ផលប្រយោជន៍របស់ទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រ ៖

• ទឹកស្អំអាចលាងសម្អាតផ្នែកខាងក្នុងនៃប្រព័ន្ធផ្ទេរកម្ដៅម៉ាស៊ីន (engine cooling system) ដែលវាអាចប្រឆាំងការច្រេះស៊ី (anti-corrosion)
• ផ្ទេរកម្ដៅបានល្អជាងទឹកធម្មតា ដែលវាអាចការពារទឹកមិនឲ្យពុះ នៅក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ (anti-boiling)
• ការពារមិនឲ្យទឹកស្អំត្រជាក់រហូតកក នៅក្នុងតំបន់ដែលមានសីតុណ្ហភាពទាប (anti-freeze)

គម្របធុងទឹករ៉ាដ្យាទ័រ (radiator pressure cap)

គម្របធុងទឹករ៉ាដ្យាទ័រមានទីតាំងនៅលើរ៉ាដ្យាទ័រ (radiator) ឬក៏អាចនៅលើ ធុងទឹកបម្រុង (expansion tank) ។ គម្របធុងទឹករ៉ាដ្យាទ័រអាចទប់ទល់ជាមួយការកើនឡើងសំពាធទឹកនៅក្នុងប្រព័ន្ធស្អំម៉ាស៊ីន (cooling system) ដោយបញ្ជូនទឹកស្អំទៅកាន់ធុងទឹកបម្រុងនៅពេលទឹកក្ដៅខ្លាំង ។ ប្រតិបត្តិការម៉ាស៊ីនអាចមានកម្ដៅប្រហែល 100 °C  (212 °F) ដែលទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រ អាចពុះនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពមួយនេះ ។ ប្រសិនទឹកស្អំពុះឡើង វានឹងបង្កើតជាចំហាយ (vapor) ដែលធ្វើឲ្យវានឹងមិនអាចស្រូបកម្ដៅពីម៉ាស៊ីនបានល្អ ។ គម្របធុងទឹកអាចត្រួតពិនិត្យសំពាធទឹកក្នុងប្រព័ន្ធស្អំម៉ាស៊ីន ហើយវានឹកបើក នៅពេលទឹកស្អំក្ដៅខ្លាំង ។

pressure cap

បម្រាម ៖ មិនត្រូវបើកគម្របរ៉ាដ្យាទ័រនៅពេលម៉ាស៊ីនកំពុងក្ដៅខ្លាំង ទឹកក្ដៅខ្លាំងមាន សំពាធខ្ពស់ ដែលវាអាចបាញ់ចេញមកក្រៅ ធ្វើឲ្យអ្នករលាកស្បែក និងអាចបាញ់ទឹកក្ដៅ ចូលភ្នែកដែលធ្វើឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ។

ស្នប់ទឹកមេកានិច (mechanical water pump)

ស្នប់ទឹក (water pump or coolant pump) មានមុខងារបូមទឹកឲ្យហូរឆ្លងកាត់ម៉ាស៊ីន (engine) និង រ៉ាដ្យាទ័រ (radiator) ។ ស្នប់ទឹកបឺតទឹកត្រជាក់ (cooled coolant) ពីផ្នែកខាងក្រោមរ៉ាដ្យាទ័រ បញ្ចូលទៅក្នុងប្លុកស៊ីឡាំង (engine block) ដែលផ្នែកខាងក្នុងម៉ាស៊ីនមានរន្ធតូចៗ ដែលអាចឲ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់ ហើយទឹកក្ដៅ (hot coolant) ហូរឆ្លងកាត់ពីផ្នែកខាងលើ (engine head) ត្រលប់ចូលទៅក្នុងរ៉ាដ្យាទ័រវិញ ។

ស្នប់ទឹកមេកានិចអូសឲ្យដំណើរការដោយខ្សែពាន (serpentine, v-belt or timing belt) ។ ស្នប់ទឹកគឺប្រភេទស្នប់គូថខ្យង (centrifugal pump) ដែលផ្គុំដោយ ដុំលោហៈ (pump housing) និងស្លាបកង្ហារ (impeller) ។ ទឹកហូរឆ្លងកាត់ចំណុចកណ្ដាលនៃស្នប់ ចន្លោះស្លាបចក្រ (rotating blades) នៃកង្ហាររបស់ស្នប់ទឹក ។

mechanical water pump

ផលប្រយោជន៍របស់ស្នប់ទឹកមេកានិច ៖

• មានភាពងាយស្រួលក្នុងការផលិត (simple construction)
• មានទំហំតូច (small size)
• បូមទឹកបានល្អ (high liquid displacement)

ទ៉ែរម៉ូស្ដាត (thermostat)

ទ៉ែម៉ូស្តាតកំណត់បរិមាណលំហូរទឹកស្អំឆ្លងកាត់រ៉ាដ្យាទ័រ ។ ទ៉ែម៉ូស្តាតទទួលរ៉ាប់រងថា ម៉ាស៊ីនកំពុងដំណើរការដល់ សីតុណ្ហភាពប្រតិបត្តិការ (operating temperature) យ៉ាងឆាប់រហ័ស និងរក្សាសីតុណ្ហភាពនេះឲ្យថេរ ។

thermostat

នៅពេលកម្ដៅម៉ាស៊ីនថេរ នៅក្នុងសីតុណ្ហភាពប្រតិបត្តិការ គឺមានផលប្រយោជន៍ដូចជា ៖

• ម៉ាស៊ីនមានភាពកកិតតិច (less engine wear)
• ប្រើប្រេងឥន្ធនៈតិច (less fuel consumption)
• បញ្ចេញផ្សែងពុលតិច (less emissions of harmful exhaust gases)

ធុងទឹកបម្រុង (expansion tank)

ធុងទឹកបម្រុង គឺជាធុងស្តុកទឹកបម្រុងសំរាប់ប្រព័ន្ធស្អំម៉ាស៊ីន (cooling system) ។ នៅពេលទឹកស្អំឡើងកម្ដៅ ទឹករីកមាឌ ហើយហូរទៅកាន់ធុងទឹកបម្រុង ។ នៅពេលទឹកចុះត្រជាក់ ទឹករួមមាឌ ប្រព័ន្ធត្រូវបានបឺតយកទឹក មកចូលរ៉ាដ្យាទ័រវិញ ។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ដែលទឹកស្អំនៅក្នុងធុងទឹកបម្រុង ត្រូវមានកម្រិតនៅចន្លោះ ចំនុចអប្បបរមា និងអតិបរមា ។ ករណីនេះទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រមានស្តុក សំរាប់ហូរនៅពេល ទឹករីកមាឌ និងរ៉ាដ្យាទ័រអាចបឺតយកទឹកមកវិញ ។ ធុងទឹកបម្រុងអាចភ្ជាប់ជាមួយប្រព័ន្ធផ្ទេរកម្ដៅ 2 ផ្លូវ ៖

• ប្រព័ន្ធដែលមិនមានផ្លូវឲ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់ធុងទឹកបម្រុងទៅប្លុកស៊ីឡាំង : ទុយោទឹកត្រូវបានភ្ជាប់ធុងទឹកបម្រុង (expansion tank) ជាមួយគម្របរ៉ាដ្យាទ័រ (pressure cap) ។ ប្រព័ន្ធនេះគេហៅថា ធុងទឹកបម្រុងត្រជាក់ (cold expansion tank)
• ប្រព័ន្ធដែលមានផ្លូវឲ្យទឹកស្អំហូរឆ្លងកាត់ធុងទឹកបម្រុងទៅប្លុកស៊ីឡាំង : ធុងទឹកបម្រុងត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយប្រព័ន្ធស្អំម៉ាស៊ីន ទឹកស្អំរ៉ាដ្យាទ័រអាចហូរ ឆ្លងកាត់ធុងទឹកបម្រុង ។ ធុងទឹកបម្រុង (expansion tank) ត្រូវមានទីតាំង នៅខ្ពស់ជាងរ៉ាដ្យាទ័រ (radiator) ។ ផលប្រយោជន៍គឺរ៉ាដ្យាទ័រមានកម្រិតទឹកពេញធុងរហូត ដែលវាអាចស្រូបយក កម្ដៅជាអតិបរមាពីម៉ាស៊ីន ។ ប្រព័ន្ធនេះគេហៅថា ធុងទឹកបម្រុងក្ដៅ (hot expansion tank) ។ ប្រព័ន្ធស្អំម៉ាស៊ីនដែលមាន ធុងទឹកបម្រុងក្ដៅ មានគម្របរ៉ាដ្យាទ័រនៅលើធុងទឹកបម្រុង ។

expansion tank types

សូមចុចលើប្រធានបទណាមួយ ដែលអ្នកចង់ស្វែងយល់បន្តអំពីផ្នែកផ្សេងៗទៀតនៃប្រព័ន្ធស្អំកម្ដៅម៉ាស៊ីន !

ការត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធស្អំកម្ដៅម៉ាស៊ីន (Cooling System Monitoring)

កង្ហាររ៉ាដ្យាទ័រ (radiator controlled fan)

ញ្ញាណករសីតុណ្ហភាព (Engine Temperature Sensor)

 

---

Textbook by Electude Beheer B.V. World’s Leading Automotive E-learning Application
Video by Auto Tech Lab, an Educational Society
Prepared by Tiv Dararith, Mechanical Engineer at Institute of Technology of Cambodia