Fuse

ហ្វុយស៊ីប

---

Power Center

មណ្ឌលថាមពល

មណ្ឌលថាមពល (power center) គឺជាប្រអប់ហ្វុយស៊ីប (fuses box) ដែលផ្ទុក ថាមពលអគ្គិសនី ឆ្លងកាត់ទៅសៀគ្វី និងគ្រឿងអគ្គិសនី នៃប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចឡាន ។ មណ្ឌលថាមពលរបស់ឡាន គឺជាបេះដូងរបស់ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចទាំងមូល (entire electrical system) ។ អ្នកអាចប្រើប្រអប់ហ្វុយស៊ីបនោះ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ ឆែកមើលតង់ស្យុង របស់សៀគ្វីអគ្គិសនី ឆែកមើលរ៉េស៊ីស្តង់ ដំណើរការ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច បញ្ជាម៉ាស៊ីនឡាន ។

រថយន្តទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្ន បានអភិវឌ្ឍន៍មណ្ឌលថាមពល មានលក្ខណៈ ជាប្រអប់ហ្វុយស៊ីប ជាមួយបណ្ដុំរីឡែ (relays) និងហ្វុយស៊ីប (fuses) ដែលស្ថិតនៅ ក្នុងប្រអប់ជ័រមួយ ឬពីរ ហើយមានបិទសញ្ញាសម្គាល់ ប្រភេទហ្វុយស៊ីប និងរីឡែទាំងអស់នោះ ។

មណ្ឌលថាមពល (power center) ផ្តល់ឲ្យអ្នកបច្ចេកទេសឡាន នូវភាពងាយស្រួល ក្នុងការវិភាគរោគសញ្ញាផ្សេងៗ នៃប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច ។

ប្រអប់ហ្វុយស៊ីប ជាប្រអប់ជ័រមានរាងបួនជ្រុង ជាមួយនឹងគម្រប ដែលអាច ដោះចេញបាន ហើយស្ថិតនៅក្នុងឃ្លុបម៉ាស៊ីន (engine compartment) ។ ប្រសិនអ្នកមិនអាចរកវាឃើញ សូមមើលសៀវភៅប្រើប្រាស់រថយន្ត (vehicle owner’s manual) ។

រថយន្តមួយចំនួន ត្រូវបានបំបែកប្រអប់ហ្វុយស៊ីបជាពីរទីតាំង ដែលមានទីតាំងទី1 នៅក្នុងឃ្លុបម៉ាស៊ីន និងទីតាំងទី2 នៅខាងក្នុងឡានស្ថិតនៅក្រោមតាប្លូកុងទ័រ (instrument cluster) ដែលផ្ទុកដោយប្រភេទហ្វុយស៊ីប ដែលទទួលចរន្តតូចៗ ទៅគ្រឿងអគ្គិសនី មានដូចជា វិទ្យុ (radio), ថាមពលបញ្ជាកៅអី (power seats), បង្អួច (windows), ថាមពលត្រែ (horn), ភ្លើងបំភ្លឺផ្នែកខាងក្នុង (interior lights) ។ល។

fuse panel inside the vehicle

ចំណែកឯ ប្រភេទហ្វុយស៊ីបដែលផ្ទុកចរន្តធំ ឆ្លងកាត់មណ្ឌលថាមពល (power center) គឺស្ថិតនៅប្រអប់ហ្វុយស៊ីបផ្នែកខាងក្រៅ ។

នៅពេលអ្នកបើកគម្របប្រអប់ហ្វុយស៊ីប អ្នកនឹងឃើញហ្វុយស៊ីប និងរីឡែ ជាច្រើនផ្សេងៗពីគ្នា និងខុសៗពីគ្នា ដែលមានមុខងារការពារ និងត្រួតពិនិត្យ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចរថយន្ត ។ ប្រភេទហ្វុយស៊ីប និងរីឡែ គឺត្រូវបញ្ជាក់ដោយ ស្លាកសញ្ញាបិទនៅក្នុងគម្របប្រអប់ហ្វុយស៊ីប ។ ប្រសិនបើអ្នកមិនឃើញស្លាកសញ្ញានោះទេ ត្រូវស្វែងរកឯកសាររបស់រថយន្ត ដូចជាសៀវភៅប្រើប្រាស់ ឬឯកសារជួសជុលរបស់រោងចក្រ ។

 

តើហ្វុយស៊ីបធ្វើការយ៉ាងដូចម្ដេច ?

ហ្វុយស៊ីប (fuse) គឺជាប្រដាប់ការពារសៀគ្វីអគ្គិសនី (circuit protection) ។ រថយន្តផលិតតាំងពីឆ្នាំ 1980 ប្រើប្រាស់ហ្វុយស៊ីបប្រភេទ មានខ្សែក្នុងបំពង់កែវ (hollow glass tube) ។ ចំណែករថយន្តទំនើប ផលិតឡើងនាពេលសព្វថ្ងៃ គេប្រើហ្វុយស៊ីបសំប៉ែត ស្រោបប្លាស្ទិចថ្លា (blade transparent plastic fuses) ។ ប្រភេទហ្វុយស៊ីបទទាំងពីរនេះ មានខ្សែលោហៈ ស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុងដូចគ្នា ផលិតឡើងដើម្បី រំលាយផ្ដាច់ចរន្តអគ្គិសនី ប្រសិនបើចរន្តកើនឡើង ហួសប្រមាណ ឆ្លងកាត់ហ្វុយស៊ីប ។

នៅពេលដាច់ហ្វុយស៊ីប (fuse “blows”) សៀគ្វីអគ្គិសនីបើក (circuit open) ហើយវាបញ្ឈប់លំហូរចរន្តអគ្គិសនី ដើម្បីការពារសៀគ្វីអគ្គិសនី បង្កដោយចរន្ តកើនឡើងលើសតម្រូវការ (overload) ដែលវាអាចធ្វើឲ្យ ខូចគ្រឿងអគ្គិសនី និងអាចធ្វើឲ្យមានភ្លើងឆេះ ។

ហ្វុយស៊ីបខ្នាតតូច (mini-fuses) ត្រូវបានប្រើជាមួយសៀគ្វីអគ្គិសនីទាំងឡាយណា ដែលអាចទទួលយកចរន្តពី 20 – 30 A ។ ហ្វុយស៊ីបខ្នាតធំ (maxi-fuses) ប្រើជាមួយសៀគ្វីអគ្គិសនី ដែលអាចផ្ទុកចរន្តអគ្គិសនីចាប់ពី 40 -120 A ។ លេខសម្គាល់នៅលើហ្វុយស៊ីប ជាតម្លៃចរន្តអតិបរមា របស់ហ្វុយស៊ីប (maximum amp rating) ។

ហ្វុយស៊ីបដាច់ (blown fuse) អាចសម្គាល់បានដោយ ការដកហ្វុយស៊ីបចេញពីប្រអប់ ហើយត្រួតពិនិត្យមើលផ្ទាល់ ។ ប្រសិនបើខ្សែខាងក្នុងហ្វុយស៊ីបដាច់ នោះជាពេលត្រូវផ្លាស់ប្ដូរហ្វុយស៊ីបថ្មី ដែលមានលេខសម្គាល់ចរន្តដូចគ្នា ជាមួយហ្វុយស៊ីបដើម ។

បម្រាម ៖ មិនត្រូវផ្លាស់ប្តូរហ្វុយស៊ីបថ្មី ដែលលេខចរន្តអគ្គិសនីធំជាងហ្វុយស៊ីបដើម ។ បើមិនដូច្នោះទេ សៀគ្វីអគ្គិសនីនឹងខូចខាត ឬបង្កឲ្យមានភ្លើងឆេះ (circuit damage) ។ មិនត្រូវដក/ដាក់ ហ្វុយស៊ីប នៅពេលសៀគ្វីអគ្គិសនី កំពុងដំណើរការ ។

 

ស្តង់ដាកូដពណ៌ហ្វុយស៊ីប 

Standard Fuse Amperage Rating and Color
Fuse rating	Mini fuses	Standard fuses	Maxi fuses	Cartridge maxi fuses	Fuse link cartridge
2 A	Grey	Grey	_	_	_
3 A	Violet	Violet	_	_	_
4 A	Pink	Pink	_	_	_
5 A	Tan	Tan	_	_	_
7.5 A	Brown	Brown	_	_	_
10 A	Red	Red	_	_	_
15 A	Blue	Blue	_	_	_
20 A	Yellow	Yellow	Yellow	Blue	Blue
25 A	Natural	Natural	_	_	_
30 A	Green	Green	Green	Pink	Pink
40 A	_	_	Orange	Green	Green
50 A	_	_	Red	Red	Red
60 A	_	_	Blue	_	Yellow
70 A	_	_	Tan	_	Brown
80 A	_	_	Natural	_	Black

(Grey = ពណ៌ប្រផេះ, Violet = ពណ៌ស្វាយ, Pink = ពណ៌ផ្កាឈូក, Tan = ពណ៌ដាំដែង (ស្បែកមនុស្ស), Brow = ពណ៌ត្នោត, Red = ពណ៌ក្រហម, Blue = ពណ៌ខៀវ, Yellow = ពណ៌លឿង, Green = ពណ៌បៃតង, Natural = ពណ៌សថ្លា)

បញ្ជាក់ ៖ តារាងស្តង់ដាកូដពណ៌ហ្វុយស៊ីប ទទួលបានពីក្រុមហ៊ុនរថយន្តហ្វត (Ford Motor Company)

 

ឧបកណ៍ផ្សេងៗទៀតប្រើសម្រាប់ការពារសៀគ្វីអគ្គិសនី

ខ្សែហ្វុយស៊ីប (fusible link) គឺជាប្រភេទខ្សែប្រើសម្រាប់ការពារសៀគ្វីអគ្គិសនី (circuit protection device) ដែលវាមានមុខងារដូចជាហ្វុយស៊ីបដែរ (លោហៈនៅក្នុងខ្សែនឹងរលាយផ្ដាច់ចរន្តនៅពេលចរន្តកើនឡើងហួសកម្រិត) ។  ជាធម្មតាយើងអាចតពិនិត្យ រកមើលឃើញចំនុច ដែលខ្សែហ្វុយស៊ីបដាច់ ដោយអ៊ីសូឡង់ខ្សែនឹងរហែកប៉ោងឡើង ។  រថយន្តទំនើបដែលអ្នកប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃ ខ្សែហ្វុយស៊ីប (fusible link) ត្រូវបានប្រើជំនួស ហ្វុយស៊ីបដែលផ្ទុកថាមពលខ្ពស់ (high power fuse) និងវាមានភាពងាយស្រួលជួសជុលឡើងវិញ ។

Fusible Link

ឧបករណ៍ផ្ដាច់សៀគ្វី (circuit breaker) ក‍៏ជាឧបករណ៍ម្យ៉ាងប្រើសម្រាប់ ការពារសៀគ្វីអគ្គិសនីផងដែរ ។ ឧបករណ៍ប្រភេទនេះ អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ នៅក្នុងប្រព័ន្ធភ្លើងបំភ្លឺក្បាលឡាន (headlights) និងផ្លិតទឹកសម្អាតកញ្ចក់ (wipers) ។ ជំនួសឲ្យការរលាយខ្សែលោហៈផ្ដាច់ចរន្ត នៅពេលវាឡើងកម្ដៅខ្លាំង ឧបករណ៍ផ្ដាច់សៀគ្វី ប្រើបន្ទះលោហៈញ្ញាណកម្ដៅ (heat-sensitive bimetal) និងចំនុចប៉ះលោហៈ (contact point) ទៅចំហសៀគ្វី ប្រសិនបើចរន្តកើនឡើងខ្លាំង ។ បន្ទាប់មក នៅពេលឧបករណ៍ផ្ដាច់សៀគ្វី (circuit breaker) ចុះត្រជាក់វិញ ចំនុចប៉ះលោហៈនឹងបិទឡើងវិញ (re-close) ដើម្បីឲ្យចរន្តអគ្គិសនីឆ្លងកាត់ ។

មានប្រភេទឧបករណ៍ផ្ដាច់សៀគ្វី ដែលមានប៉ូតុងចុច បញ្ជាឲ្យភ្ជាប់ចរន្តឡើងវិញ ។

circuit breaker

 

---

Articles by Larry Carley, Nationally Recognized Automotive Technical Writer and Author
Prepared by Tiv Dararith, Mechanical Engineer at Institute of Technology of Cambodia